To ciasto dla każdego, kto ma w szafce słoik masy krówkowej i ochotę na coś słodkiego, ale nie chce stać przy wałkowaniu i ubijaniu. Kruchy spód, warstwa karmelowej masy i chrupiąca kruszonka ze startego ciasta to konstrukcja, która wybacza błędy i po upieczeniu kroi się w równe, zwarte kostki. Praca przy blacie zajmuje około 15 minut, resztę robi piekarnik. Ciasto smakuje najlepiej po całkowitym wystudzeniu, więc warto je upiec z wyprzedzeniem.
Składniki na ciasto z masą krówkową
Ilości podane są na formę o wymiarach 20 x 30 cm, co daje 16 kawałków. Masło musi być zimne, prosto z lodówki.
- 350 g mąki pszennej (typ 450 lub 500)
- 175 g zimnego masła
- 100 g cukru pudru
- 1 całe jajko + 1 żółtko
- 1,5 łyżeczki proszku do pieczenia
- szczypta soli
- 500 g masy krówkowej (z puszki lub słoika)
- 2 łyżki śmietanki 30% lub mleka
- 80 g orzechów włoskich lub pekan, grubo posiekanych
- kilka płatków soli morskiej do posypania (opcjonalnie)
Przygotowanie
- Mąkę wymieszać z proszkiem do pieczenia, cukrem pudrem i solą. Masło pokroić w kostkę, dodać do suchych składników i rozetrzeć palcami albo krótko zmiksować w malakserze, aż powstanie wilgotny piasek. Dodać jajko i żółtko, szybko zagnieść w jednolitą kulę. Zbyt długie wyrabianie ogrzeje masło i ciasto zrobi się twarde.
- Ciasto podzielić na dwie części, w proporcji mniej więcej 2/3 do 1/3. Mniejszą część zawinąć w folię i włożyć do zamrażarki na 15-20 minut. Przyda się później do zetrzenia na tarce.
- Piekarnik nagrzać do 180°C (góra-dół). Formę wyłożyć papierem do pieczenia. Większą część ciasta wcisnąć w dno w równą warstwę, najlepiej dnem szklanki, żeby grubość była jednakowa. Całość nakłuć widelcem w kilku miejscach i podpiec 15 minut, do lekkiego zezłocenia brzegów.
- W czasie pieczenia masę krówkową rozmieszać w misce razem ze śmietanką, aż będzie gładka i łatwo się rozsmarowuje. Dodać orzechy i wymieszać.
- Podpieczony spód wyjąć z piekarnika. Masę wyłożyć na ciepły spód i rozsmarować szpatułką, zostawiając około 1 cm przy brzegach. Karmel dotykający formy w tych miejscach przypala się i klei do papieru.
- Zamrożone ciasto zetrzeć na tarce o grubych oczkach bezpośrednio na masę. Nie ugniatać, kruszonka ma być luźna.
- Piec kolejne 25 minut, do momentu gdy wierzch będzie złotobrązowy, a masa lekko zabulgocze przy brzegach. Posypać płatkami soli, jeśli są pod ręką.
- Ciasto zostawić w formie do całkowitego wystudzenia, minimum 2 godziny. Dopiero wtedy kroić.
Masa krówkowa wprost z puszki bywa tak gęsta, że po upieczeniu robi się z niej twarda, ciągnąca warstwa. Dwie łyżki śmietanki dodane przed smarowaniem zmieniają konsystencję na kremową i taką, która po wystudzeniu daje się ugryźć bez wyrywania zębów.
Wartości odżywcze
Orientacyjnie jeden z 16 kawałków to około 320 kcal, 16 g tłuszczu, 40 g węglowodanów i 5 g białka. Wynik zależy od konkretnej masy krówkowej, bo producenci stosują różne proporcje mleka i cukru. Przy krojeniu na 24 mniejsze kostki wychodzi około 215 kcal na sztukę. To ciasto sycące, więc mały kawałek zwykle wystarcza do kawy.
Typowe błędy przy cieście z masą krówkową
Najczęstszy problem to rozmiękły spód. Bierze się z pominięcia podpieczenia. Masa krówkowa zawiera sporo wilgoci i bez wstępnego 15-minutowego pieczenia kruche ciasto nasiąka od spodu. Drugi błąd to krojenie na ciepło. Karmelowa warstwa jest wtedy płynna, wypływa spod kruszonki, a kawałki się rozpadają. Wystudzone w temperaturze pokojowej ciasto kroi się czysto, a dla idealnie równych kostek można je na godzinę wstawić do lodówki.
Przypalone brzegi zdarzają się, gdy masa dotyka papieru lub ścianek formy. Margines 1 cm rozwiązuje sprawę. Jeśli piekarnik mocno grzeje od góry, na ostatnie 10 minut warto przykryć formę luźno folią aluminiową.
Zamienniki i warianty
Domowa masa krówkowa z mleka skondensowanego
Gotowa masa to wygoda, ale można ją przygotować samodzielnie. Puszkę słodzonego mleka skondensowanego (400 g) trzeba gotować w całości, zanurzoną w wodzie, przez około 2,5-3 godziny. Woda musi cały czas przykrywać puszkę, więc co jakiś czas należy ją dolewać. Puszkę trzeba całkowicie ostudzić przed otwarciem, inaczej gorąca masa może chlapnąć.
Z jednej puszki wychodzi ok. 400 g masy, więc do tego przepisu trzeba będzie dwóch puszek albo mniejszej ilości warstwy karmelowej. Efekt jest nieco jaśniejszy i delikatniejszy niż w sklepowych wersjach, bez wyczuwalnej nuty karmelizowanego cukru.
Wersja czekoladowa z kakaowym spodem
Zamiast 350 g mąki użyć 320 g mąki i 30 g kakao, resztę ciasta przygotować bez zmian. Karmel z gorzką czekoladą dobrze się przełamuje, a ciasto robi się ciemne i mniej słodkie. Do masy można też dorzucić 60 g drobno posiekanej gorzkiej czekolady, która częściowo się rozpuści i zagęści warstwę środkową. Przy tym wariancie sól na wierzchu wypada szczególnie dobrze.
Orzechy w masie można zastąpić prażonymi płatkami migdałowymi, pestkami dyni lub pominąć. Bez orzechów ciasto jest bardziej jednolite i lepsze dla dzieci.
Przechowywanie i podawanie
Ciasto przechowuje się w szczelnym pojemniku w temperaturze pokojowej do 3 dni, w lodówce do 6 dni. Po wyjęciu z chłodu dobrze dać mu 15 minut na odzyskanie miękkości, bo zimna masa krówkowa jest zbyt twarda. Można też mrozić pokrojone kawałki, każdy osobno zawinięty w papier, do 2 miesięcy. Rozmrażanie w temperaturze pokojowej trwa około godziny.
Do podania pasuje czarna kawa, espresso lub mocna herbata, bo cukrowa słodycz karmelu dobrze kontrastuje z goryczką. Na deser sprawdza się też kulka lodów waniliowych obok ciepłego kawałka, choć wtedy ciasto lepiej lekko podgrzać przez 20 sekund w mikrofalówce.