Palone masło sprawdza się wszędzie tam, gdzie zwykłe masło jest zbyt neutralne: w ciasteczkach, sosie do pierogów, makaronie z szałwią, a nawet w prostych naleśnikach. Wystarczy podgrzać je odrobinę dłużej, a białka mleka zbrązowieją i nadadzą tłuszczowi aromat orzechów laskowych z lekką nutą karmelu. Cała operacja zajmuje 10 minut i wymaga jednego rondelka. Trzeba przy tym uważać, bo od złotego do spalonego dzieli kilkanaście sekund.
Składniki na palone masło
Wystarczy jeden produkt. Masło powinno mieć minimum 82% tłuszczu, bo tańsze, bardziej wodniste odmiany mocno pryskają i dają mniej brązowych osadów, czyli właśnie tego, co odpowiada za smak.
- 250 g masła extra 82%, najlepiej niesolonego
- szczypta soli morskiej (opcjonalnie, tylko do dań wytrawnych)
- kilka listków szałwii lub gałązka tymianku (opcjonalnie)
Do tego rondelek z jasnym dnem (stal nierdzewna sprawdza się najlepiej), silikonowa szpatułka i miska odporna na wysoką temperaturę. W garnku z ciemną powłoką nie widać, kiedy osad zmienia kolor, i łatwo przegapić moment, w którym masło jest gotowe.
Przygotowanie palonego masła krok po kroku
- Masło pokroić w kostki o boku około 2 cm, żeby roztapiało się równomiernie. Wrzucić do rondelka i podgrzewać na średnim ogniu, od czasu do czasu mieszając szpatułką.
- Po 2-3 minutach masło całkowicie się rozpuści i zacznie pienić. Pojawią się głośne bąbelki, to odparowuje woda (jest jej w maśle około 16%). Ogień zostawić bez zmian i mieszać co kilkanaście sekund.
- Po około 4-5 minutach pienienie osłabnie, a bąbelki zrobią się drobniejsze i cichsze. Od tej chwili nie odchodzić od kuchenki i mieszać niemal bez przerwy, zgarniając szpatułką dno i rogi rondla.
- Na dnie zaczną pojawiać się jasnobrązowe drobinki, a w powietrzu wyczuwalny będzie orzechowy zapach. To moment, w którym masło ma kolor bursztynu. Zwykle następuje po 7-10 minutach od początku podgrzewania.
- Gdy osad jest orzechowo-brązowy, a piana opadła do cienkiej warstwy, zdjąć rondelek z ognia i od razu przelać masło do miski, razem z osadem. Zostawienie go w gorącym rondlu sprawi, że dalej będzie się smażyć i w ciągu minuty zrobi się gorzkie.
- Jeśli masło ma być użyte do dań wytrawnych, dodać teraz szałwię (zacznie skwierczeć i stanie się chrupiąca po 30-60 sekundach) oraz szczyptę soli. Do wypieków zostawić je bez dodatków.
Po francusku palone masło nazywa się beurre noisette, czyli dosłownie „masło orzechowe”, a nazwa nie wzięła się z dodatku orzechów, tylko z aromatu. Jeszcze dłużej smażone, prawie czarne, to beurre noir, klasyczny dodatek do jajek i ryb.
Jak poznać, że masło jest gotowe
Zegarek jest tylko orientacyjny, bo czas zależy od grubości dna rondla, mocy palnika i ilości masła. Lepiej oprzeć się na trzech sygnałach: dźwięku, kolorze i zapachu. Gdy głośne trzaskanie ustaje, woda odparowała i temperatura tłuszczu zaczyna szybko rosnąć, wtedy ma się mniej więcej minutę na decyzję. Kolor masła powinien przypominać miód lub herbatę, a osad na dnie bursztyn i jasną czekoladę. Zapach ma być wyraźnie orzechowy i przypominać pieczone ciasteczka.
Jeśli czuć zapach spalenizny, a osad jest ciemnobrązowy lub prawie czarny, masło trzeba wylać. Nie da się go uratować przez przecedzenie, bo gorycz przechodzi do tłuszczu. Z 250 g masła powstaje około 190-200 g palonego, reszta to odparowana woda.
Najczęstsze błędy przy paleniu masła
Zbyt mocny ogień to błąd numer jeden. Masło brązowieje wtedy nierówno, a osad przypala się, zanim tłuszcz zdąży nabrać aromatu. Średni ogień jest bezpieczniejszy, bo daje więcej czasu na reakcję. Drugi błąd to brak mieszania, przez co białka osadzają się w jednym miejscu i brązowieją punktowo.
Trzeci kłopot to rondelek z ciemną powłoką, który uniemożliwia ocenę koloru. Czwarty to zbyt mała ilość masła. Przy 50-80 g wszystko dzieje się tak szybko, że łatwo przegapić moment, więc dla wygody lepiej przygotować od razu 200-250 g i zużyć w kilku daniach.
Do czego użyć palonego masła
Palone masło w ciastach i ciasteczkach
W wypiekach palone masło można zastąpić zwykłe w proporcji wagowej, ale trzeba pamiętać, że straciło wodę. Na każde 100 g masła z przepisu należy odpalić około 120 g i po ostudzeniu dodać 1-2 łyżki mleka lub wody, żeby ciasto nie wyszło suche.
Przed użyciem masło trzeba całkowicie ostudzić. Do kruchych ciastek i ciasta na brownie najlepiej odstawić je na 30-40 minut do lodówki, aż będzie miało konsystencję miękkiego, kremowego masła. Dodane gorące, rozpuści cukier i da płaskie, tłuste wypieki. Najlepiej smakuje w ciastkach z kawałkami czekolady, blondiesach, madeleinkach i ciastach z jabłkami lub gruszkami.
Palone masło w daniach wytrawnych
W kuchni wytrawnej palone masło może pełnić funkcję gotowego sosu. Wystarczy polać nim ugotowane pierogi ruskie albo kopytka, makaron z dynią, gnocchi, a także pieczone warzywa, np. marchew, kalafior i bataty. Dobrze łączy się też z rybami, szczególnie z dorszem lub pstrągiem, które po usmażeniu można polać sosem z masła, soku z cytryny i kaparów.
Do smażenia mięsa lub ryb palone masło jest mniej odpowiednie, bo osad spali się przy wysokiej temperaturze. Lepiej polewać nim gotowe danie.
Przechowywanie palonego masła
Palone masło można przelać do czystego słoika razem z osadem, który jest nośnikiem smaku. W lodówce wytrzyma do 2 tygodni, a zamrożone, np. w foremce na kostki lodu, nawet 3 miesiące. Po schłodzeniu twardnieje i robi się kremowe, więc do bułki można je wprost smarować. Przed użyciem do sosu wystarczy podgrzać je w rondelku na małym ogniu.
Wartości odżywcze palonego masła
Palone masło ma prawie taką samą wartość odżywczą jak zwykłe, tylko trochę bardziej skoncentrowaną, bo nie ma w nim wody. W 100 g jest około 880-900 kcal i 98-99 g tłuszczu, z czego około 60 g stanowią tłuszcze nasycone. Jedna łyżka (około 14 g) to mniej więcej 120 kcal. Aromat jest na tyle intensywny, że do dania wystarcza zwykle połowa ilości masła, którą zwykle dodawałoby się do tego samego dania.
