Proste ciasto marchewkowe – wilgotny wypiek bez zbędnego wysiłku

Na niedzielne popołudnie, urodziny bez wielkiego planowania albo wtedy, gdy w lodówce leży worek marchewek, a w domu brakuje czegoś do kawy, to ciasto sprawdza się najlepiej. Wszystko powstaje w jednej misce, bez miksera, a olej zamiast masła daje miękki, wilgotny miąższ, który po dwóch dniach jest jeszcze lepszy niż pierwszego dnia. Marchew praktycznie nie jest wyczuwalna jako warzywo, za to dodaje słodyczy i soczystości. Cała praca, razem ze ścieraniem, zajmuje około 20 minut.

Składniki na ciasto marchewkowe

Ilości podane są na formę kwadratową 22 × 22 cm albo tortownicę o średnicy 22–24 cm. Wychodzi z nich około 12 porcji.

Ciasto:

  • 300 g marchewki (ok. 3 średnie sztuki, po obraniu)
  • 250 g mąki pszennej typ 450 lub 500
  • 150 g cukru brązowego
  • 50 g cukru białego
  • 3 jajka rozmiaru L, w temperaturze pokojowej
  • 180 ml oleju rzepakowego lub słonecznikowego
  • 2 łyżeczki proszku do pieczenia
  • ½ łyżeczki sody oczyszczonej
  • 2 łyżeczki cynamonu
  • ½ łyżeczki mielonego imbiru
  • szczypta świeżo startej gałki muszkatołowej
  • ½ łyżeczki soli
  • 80 g orzechów włoskich
  • 50 g rodzynek (opcjonalnie)

Krem (opcjonalnie, ale warto):

  • 200 g serka śmietankowego, pełnotłustego
  • 60 g miękkiego masła
  • 80 g cukru pudru
  • skórka otarta z połowy cytryny i 1 łyżeczka soku

Do kremu nadaje się wyłącznie serek typu Philadelphia z kubełka lub z wiaderka. Wersje light i serki w folii z dodatkiem żelatyny dają rzadką, rozlewającą się masę.

Przygotowanie krok po kroku

  1. Piekarnik rozgrzać do 175°C (góra-dół, bez termoobiegu). Formę wyłożyć papierem do pieczenia, boki lekko natłuścić. Orzechy uprażyć na suchej patelni przez 3–4 minuty, aż zaczną pachnieć, następnie ostudzić i grubo posiekać. Surowe są gorzkawe i wyraźnie mniej aromatyczne.
  2. Marchew zetrzeć na tarce o drobnych oczkach. Za grube wiórki zostają w cieście twarde, a przy zbyt miazgowatej marchwi ciasto robi się ciężkie i mokre. Nie odciskać soku, bo właśnie on odpowiada za wilgotność.
  3. W dużej misce wymieszać jajka z oboma rodzajami cukru, ręcznie albo rózgą, przez około 1–2 minuty, do lekkiego rozpuszczenia cukru. Nie trzeba ubijać na puch. Wlać olej i zamieszać do połączenia.
  4. Mąkę przesiać razem z proszkiem, sodą, przyprawami i solą wprost do miski z mokrymi składnikami. Mieszać szpatułką tylko do momentu, aż zniknie sucha mąka.
  5. Dodać marchew, orzechy i rodzynki. Wymieszać kilkoma ruchami. Ciasto jest gęste, wręcz zwarte, i tak ma być.
  6. Przełożyć do formy, wyrównać wierzch i lekko stuknąć formą o blat, żeby wypuścić większe pęcherze powietrza. Piec 45–50 minut. Patyczek wbity w środek powinien wychodzić suchy lub z kilkoma wilgotnymi okruszkami. Jeśli wierzch zbyt szybko ciemnieje, po 30 minutach przykryć go luźno folią aluminiową.
  7. Ciasto zostawić w formie na 10 minut, potem wyjąć razem z papierem na kratkę. Przed kremowaniem musi być całkowicie zimne, inaczej krem się stopi i spłynie.
  8. Do kremu zmiksować masło z cukrem pudrem na jasną masę, dodać serek, skórkę i sok z cytryny. Miksować krótko, maksymalnie 30–40 sekund, do połączenia. Dłuższe miksowanie rozrzedza serek. Krem rozsmarować na wystudzonym cieście i schłodzić minimum 30 minut.

Przy cieście na oleju nie ma potrzeby ubijania jajek i długiego mieszania. Im krócej mąka ma kontakt z mokrymi składnikami, tym delikatniejszy miąższ. Rozciągnięty gluten to najczęstsza przyczyna gumowatego ciasta marchewkowego.

Wartości odżywcze

Ciasto bez kremu to około 330–340 kcal na porcję (1/12 formy). Z kremem wartość rośnie do około 430–450 kcal. W jednej porcji bez kremu jest orientacyjnie 5 g białka, 21 g tłuszczu i 33 g węglowodanów. Duża część tłuszczu pochodzi z orzechów i oleju, czyli głównie z nienasyconych kwasów tłuszczowych. Marchew dorzuca beta-karoten, który lepiej wchłania się właśnie w obecności tłuszczu. Wartości są szacunkowe i zależą od wielkości jajek, rodzaju serka i ilości dodatków.

Zamienniki i warianty ciasta marchewkowego

Ciasto marchewkowe bez orzechów i z innymi dodatkami

Orzechy włoskie można zastąpić pekan, które są słodsze i mniej cierpkie, albo posiekanymi migdałami. Przy alergii na orzechy dobrze sprawdzają się pestki słonecznika lub dyni, również wcześniej uprażone. Mogą też zostać całkiem pominięte, bo ciasto nie rozpadnie się ani nie zmieni konsystencji.

Dobrym dodatkiem jest garść wiórków kokosowych (ok. 40 g) i 100 g odsączonego ananasa z puszki. Ananas dodaje wilgoci, więc w takim wariancie olej można zmniejszyć do 150 ml. Świetnie sprawdza się też otarta skórka z pomarańczy, wsypana do ciasta zamiast cytryny w kremie.

Wersja z mniejszą ilością cukru i oleju

Cukier da się zredukować do 150 g bez wyraźnej straty w strukturze, ale poniżej tej granicy ciasto robi się suche i blade. Część oleju (do 60 ml) można zastąpić jogurtem naturalnym lub puree z jabłka. Miąższ staje się wtedy nieco zwarty i bardziej wilgotny, mniej kruchy.

Mąkę pszenną można w połowie zamienić na pełnoziarnistą lub orkiszową typ 700. Ciasto wyjdzie ciemniejsze i bardziej wyraziste w smaku, choć odrobinę cięższe. Warto wtedy dodać 1–2 łyżki mleka, bo takie mąki mocniej chłoną płyny.

Marchew trafiła do wypieków w średniowieczu jako tani zamiennik drogiego cukru. Słodkie wiórki dodawano do puddingów i ciast, zanim cukier stał się powszechnie dostępny.

Przechowywanie i podawanie

Ciasto z kremem trzeba trzymać w lodówce, w szczelnym pojemniku, do 5 dni. Bez kremu, przykryte folią lub w pojemniku, wytrzyma w temperaturze pokojowej 2–3 dni. Dzień po upieczeniu przyprawy się przegryzają, a wilgoć rozkłada równomiernie. Dlatego ciasto warto upiec dzień wcześniej, jeśli ma trafić na stół w święto lub na urodziny.

Porcje bez kremu można zamrozić, pojedynczo owinięte folią spożywczą, nawet na 2 miesiące. Rozmrażać w lodówce przez noc. Krem lepiej dodać już po rozmrożeniu.

Krem najlepiej smakuje lekko schłodzony, więc ciasto należy wyjąć z lodówki na 10–15 minut przed krojeniem. Do cięcia najlepiej nadaje się długi nóż zanurzony w gorącej wodzie i wytarty do sucha po każdym cięciu. Na wierzch pasuje garść posiekanych orzechów, a przy świątecznych okazjach także cienkie paseczki skórki pomarańczowej.