Makowiec na kruchym spodzie siostry Anieli to klasyk świątecznego stołu, który dobrze sprawdza się także na co dzień, bo jest stabilny w krojeniu, długo świeży i bardzo aromatyczny. Kruchy, maślany spód, konkretna, wilgotna masa makowa bez przesadnej słodyczy i cienka warstwa lukru lub cukru pudru – dokładnie tak, jak w starych zeszytach z przepisami. Przepis jest dopracowany pod względem proporcji, dzięki czemu masa nie opada, a spód nie twardnieje jak kamień. Wariant bazowy zakłada użycie gotowej masy makowej w puszce, ale przy odrobinie czasu łatwo zamienić ją na domową wersję.
Składniki na makowiec na kruchym spodzie siostry Anieli
Porcja na dużą prostokątną blachę ok. 25×36 cm (klasyczna “rodzinna” blacha z piekarnika).
-
Na kruchy spód:
- 350 g mąki pszennej tortowej (typ 450–500)
- 220 g zimnego masła (prosto z lodówki)
- 80 g cukru pudru
- 2 żółtka (białka odłożyć do masy makowej)
- 1 całe jajko
- 1 płaska łyżeczka proszku do pieczenia
- 1 łyżka śmietany 18% (w razie potrzeby, gdyby ciasto było zbyt suche)
- szczypta soli
-
Masa makowa (wersja szybka z puszki + doprawienie):
- 1 kg gotowej masy makowej z bakaliami (2 puszki po 500 g dobrej jakości)
- 2–3 łyżki bułki tartej (do zagęszczenia, jeśli masa jest zbyt luźna)
- 2 białka zostawione ze spodu + 1 dodatkowe (razem 3 białka)
- 2 żółtka
- 2–3 łyżki cukru pudru (do smaku, zależnie od słodkości masy)
- 1 łyżka miodu
- 1 łyżeczka ekstraktu lub aromatu migdałowego
- skórka starta z 1 niewoskowanej cytryny
- garść rodzynek (ok. 50 g), wcześniej sparzonych i osuszonych
- garść posiekanych orzechów włoskich lub migdałów (ok. 50 g)
-
Na wykończenie:
- cukier puder do posypania lub
- prosty lukier: 150 g cukru pudru + 2–3 łyżki soku z cytryny/gorącej wody
- opcjonalnie płatki migdałowe do posypania
Przygotowanie makowca na kruchym spodzie krok po kroku
-
Przygotowanie kruchego ciasta
Mąkę przesiać do dużej miski, dodać proszek do pieczenia i sól, krótko wymieszać. Zimne masło pokroić w kostkę, dorzucić do mąki i szybko rozetrzeć palcami lub posiekać nożem, aż powstaną drobne okruszki. Dodać cukier puder, żółtka, całe jajko, zagnieść sprawnie w jednolite ciasto – jeśli masa jest zbyt sucha i się kruszy, dodać 1 łyżkę śmietany. Uformować spłaszczony krążek, owinąć folią i włożyć do lodówki na co najmniej 30 minut. -
Przygotowanie blachy
Blachę 25×36 cm wyłożyć papierem do pieczenia, dno można delikatnie natłuścić, aby papier się nie przesuwał. Piekarnik rozgrzać do 180°C (góra–dół). Schłodzone ciasto wyjąć z lodówki, podzielić na 2 nierówne części – ok. 2/3 na spód, 1/3 na ewentualną cienką kratkę lub przykrycie z wierzchu (można też zużyć całe na spód, jeśli wierzch ma być tylko posypany cukrem pudrem). Większą część rozwałkować między dwoma arkuszami papieru do pieczenia na prostokąt ciut większy niż dno formy. Przenieść do blachy, docisnąć brzegi, wyrównać. Spód warto delikatnie podpiec – nakłuć widelcem i wstawić do piekarnika na 10 minut, aby się lekko ściął, ale nie zrumienił zbyt mocno. -
Masa makowa – przygotowanie bazy
Gotową masę makową przełożyć do dużej miski. Jeśli jest bardzo gęsta i zbita, można ją lekko „rozluźnić” 1–2 łyżkami mleka, jeśli przeciwnie – rzadka i bardzo wilgotna – dosypać 2–3 łyżki bułki tartej. Dodać miód, aromat migdałowy, skórkę z cytryny, rodzynki i posiekane orzechy. Spróbować, czy nie wymaga dodatkowego dosłodzenia – wiele gotowych mas jest już mocno słodkich, warto więc dodawać cukier puder stopniowo, po łyżce. -
Wzbogacenie masy makowej jajkami
Żółtka wymieszać z masą makową do połączenia. Białka (3 sztuki) ubić na sztywno ze szczyptą soli – piana powinna być lśniąca i dość gęsta, ale nie sucha. Ubitą pianę dodać do masy makowej w 2–3 porcjach, za każdym razem bardzo delikatnie mieszając szpatułką, aby nie zniszczyć całkowicie napowietrzenia. Masa powinna być gęsta, ale lekka – tak, by dało się ją rozsmarować, a jednocześnie nie była lejąca. -
Nałożenie masy na spód
Podpieczony spód wyjąć z piekarnika, temperaturę pozostawić bez zmian. Na jeszcze ciepły spód wyłożyć całą masę makową i równo rozsmarować, docierając do brzegów. Jeśli została odłożona część kruchego ciasta, można z niej zrobić cienkie wałeczki i ułożyć na wierzchu w formie kratki lub porwać ciasto na małe kawałeczki i „popruszyć” nimi wierzch nieregularnie. -
Pieczenie makowca
Blachę wstawić do nagrzanego piekarnika i piec ok. 40–45 minut w 180°C. Wierzch powinien lekko się ściąć, masa nie powinna się trząść przy poruszeniu blachą. Jeśli kruche brzegi zaczynają się zbyt mocno rumienić, można je delikatnie osłonić paskami folii aluminiowej pod koniec pieczenia. -
Studzenie i wykończenie
Upieczony makowiec odstawić w formie do całkowitego wystudzenia – masa makowa stabilizuje się w trakcie chłodzenia, dlatego nie warto się spieszyć z wyjmowaniem. Wystudzone ciasto można posypać obficie cukrem pudrem albo przygotować prosty lukier: cukier puder rozetrzeć z sokiem z cytryny lub gorącą wodą na gładką, gęstą masę i rozprowadzić po wierzchu. Opcjonalnie posypać płatkami migdałowymi.
Najstabilniejszą, wilgotną masę makową daje połączenie gotowej masy z ubitymi białkami i krótkim podpieczeniem kruchego spodu – dzięki temu makowiec nie nasiąka od dołu i dobrze się kroi nawet po kilku dniach.
Wartości odżywcze makowca na kruchym spodzie
Makowiec jest wypiekiem dość kalorycznym, ale bardzo sycącym dzięki zawartości maku, jajek i bakalii. Z podanej porcji wychodzi ok. 20 sporych kawałków.
Przy założeniu 20 porcji, 1 kawałek to orientacyjnie:
– energia: ok. 320–360 kcal
– białko: 6–8 g (mak i jajka)
– tłuszcz: 18–22 g (masło, mak, orzechy)
– węglowodany: 30–35 g (mąka, cukier, bakalie)
Mak jest dobrym źródłem wapnia, magnezu i tłuszczów nienasyconych, jednak ze względu na dość wysoką kaloryczność ciasta, lepiej traktować je jako deser od czasu do czasu, a nie codzienny wypiek do kawy.
Domowa masa makowa zamiast puszki
Jak przygotować domową masę makową do makowca
Dla osób, które wolą całkowicie domową wersję, gotową masę można zastąpić samodzielnie przygotowanym makiem. W tym przepisie sprawdzi się następująca ilość:
– 300 g suchego maku
– ok. 600 ml mleka (lub wody)
– 120–150 g cukru (do smaku)
– 80 g masła
– 2 łyżki miodu
– 80–100 g rodzynek
– 80–100 g posiekanych orzechów włoskich/migdałów
– 1 łyżeczka ekstraktu migdałowego, skórka z cytryny, ewentualnie 1–2 łyżki kandyzowanej skórki pomarańczowej
Mak przepłukać na sicie, zalać mlekiem lub wodą, gotować na bardzo małym ogniu ok. 20–25 minut, aż zmięknie. Odcedzić na gęstym sicie i bardzo dokładnie odcisnąć z nadmiaru płynu. Następnie dwukrotnie zmielić w maszynce do mielenia (najlepiej przez drobne sitko) – to ważne dla konsystencji: mak ma być miękki i „maślany”, bez wyczuwalnych twardych łusek.
W rondlu rozpuścić masło, dodać zmielony mak, cukier, miód i przyprawy. Podsmażyć na małym ogniu kilka minut, mieszając, aż masa lekko zgęstnieje i straci nadmiar wilgoci. Na końcu dodać bakalie. Ostudzić i dalej postępować dokładnie tak, jak w wersji z gotową masą: dodać żółtka, ubite białka, ewentualnie dosłodzić.
Jak upiec makowiec na kruchym spodzie, żeby nie był suchy
Praktyczne wskazówki dotyczące konsystencji i pieczenia
W makowcu na kruchym spodzie bardzo łatwo o dwa skrajne problemy: przesuszony spód lub zbyt mokra, zapadająca się masa makowa. Wiele zależy od stopnia podpieczenia ciasta i gęstości samego nadzienia.
Po pierwsze, kruchy spód nie powinien być podpieczony „na brąz” – 10 minut w 180°C w zupełności wystarcza. Spód ma się ściąć i przestać być surowy, ale nadal pozostać jasny. Zbyt mocne podpieczenie skutkuje twardym, kruszącym się spodem, który po kilku dniach staje się mało przyjemny w jedzeniu.
Po drugie, masa makowa nie może być wodnista. Jeśli używana jest gotowa masa z puszki, dobrze jest zawsze ocenić ją „na łyżce”: nałożona powinna utrzymywać kształt i powoli z niej spływać, a nie lać się jak śmietanka. W razie wątpliwości lepiej dodać odrobinę bułki tartej, ale stopniowo – po 1 łyżce, mieszając i czekając chwilę, aż wchłonie wilgoć. Zbyt duża ilość bułki zrobi z nadzienia ciężki, suchy blok.
Po trzecie, czas pieczenia. W każdym piekarniku bywa nieco inaczej, dlatego po 35 minutach warto zacząć obserwować wierzch ciasta. Po lekkim dotknięciu palcem (ostrożnie, to gorące) nie powinien się lepić, ale też nie może być twardą skorupą. Dobrze upieczony makowiec ma jeszcze minimalnie wilgotny środek, który „dojdzie” przy studzeniu.
Przechowywanie i podawanie makowca na kruchym spodzie
Makowiec na kruchym spodzie bardzo dobrze znosi przechowywanie i jest jednym z tych ciast, które na drugi, a nawet trzeci dzień smakują jeszcze lepiej. Smaki się „układają”, a spód lekko mięknie od nadzienia, nie rozmiękając przy tym całkowicie.
Najlepiej przechowywać go w chłodnym miejscu, owinięty w papier do pieczenia i lekko przykryty folią aluminiową lub w dużym pojemniku. W temperaturze pokojowej (w chłodnym mieszkaniu) wytrzyma spokojnie 3–4 dni, w lodówce nawet do tygodnia. Przed podaniem po wyjęciu z lodówki warto dać mu dojść do temperatury pokojowej – wtedy kruche ciasto ma lepszą strukturę, a aromat maku i bakalii jest wyraźniejszy.
Makowiec dobrze się mrozi. Najwygodniej pokroić go na porcje, każdą przełożyć kawałkami papieru do pieczenia i zamknąć w szczelnym pojemniku. W zamrażarce można przechowywać do 3 miesięcy. Rozmrażać najlepiej w lodówce, a potem krótko ogrzać do temperatury pokojowej.
Do podania wystarczy cukier puder, ale przy bardziej świątecznej wersji dobrze sprawdza się cienka warstwa cytrynowego lukru i garść uprażonych na suchej patelni płatków migdałowych. Pasuje do mocnej, gorzkiej kawy lub herbaty z cytryną – taka klasyczna, „domowa” oprawa najlepiej podkreśla charakter tego makowca.