Ciasto styropian ze śmietaną zaskakuje puszystym, lekkim wnętrzem, które dosłownie przypomina strukturą styropian – pełne pęcherzyków powietrza, delikatne, a jednocześnie zwarte. Połączenie kruchego, kakaowego spodu z jasną, śmietanową masą daje bardzo wyraźny kontrast tekstur. Nie jest przesadnie słodkie, więc dobrze znosi dodatek cukru pudru czy polewy. Przy odpowiednim pieczeniu masa nie opada i pięknie się “marszczy”, tworząc apetyczne fale na wierzchu.
Składniki na ciasto styropian ze śmietaną
Porcja na formę prostokątną ok. 25×35 cm, najlepiej z odpinanym bokiem lub wyłożoną papierem.
Na kruche ciasto kakaowe:
- 3 szklanki mąki pszennej (ok. 450 g, typ 450–500)
- 200 g masła lub margaryny do pieczenia, dobrze schłodzonej
- 1/2 szklanki cukru pudru
- 3 żółtka (białka zostaną do masy śmietanowej)
- 2 łyżeczki proszku do pieczenia
- 2 łyżki kakao
- szczypta soli
Na masę śmietanową “styropian”:
- 800 g gęstej śmietany kwaśnej 18% (z lodówki)
- 3 białka (zostawione z ciasta kruchego)
- 1 szklanka drobnego cukru do wypieków
- 2 opakowania budyniu śmietankowego lub waniliowego bez cukru (2 × 40 g)
- 1/2 szklanki oleju roślinnego (najlepiej rzepakowy, neutralny w smaku)
- 1 łyżeczka ekstraktu z wanilii lub cukier wanilinowy
- opcjonalnie: 50–70 g wiórków kokosowych dla bardziej “śnieżnego” efektu
Przygotowanie ciasta styropian ze śmietaną – krok po kroku
- Przygotowanie blachy i nagrzanie piekarnika
Formę wyłożyć papierem do pieczenia (dno i ewentualnie boki). Piekarnik nastawić na 180°C, tryb góra–dół. W czasie nagrzewania można spokojnie przygotować kruche ciasto. - Wymieszanie suchych składników na kruche ciasto
Do dużej miski wsypać mąkę, cukier puder, proszek do pieczenia, kakao i szczyptę soli. Krótko wymieszać łyżką, żeby wszystko się równomiernie połączyło. Dzięki temu kakao nie zrobi ciemnych smug w cieście. - Dodanie masła i żółtek
Schłodzone masło pokroić w kostkę i dorzucić do suchych składników. Dodać żółtka. Całość szybko posiekać nożem lub mieszadłem do ciasta kruchego, aż powstaną drobne okruszki, a potem zagnieść rękami w jednolitą kulę. Nie wyrabiać zbyt długo, żeby nie rozgrzać masła – ciasto powinno zostać kruche. - Podział i schłodzenie ciasta kruchego
Uformowane ciasto podzielić na dwie części w proporcji około 2/3 i 1/3. Większą częścią od razu wylepić dno formy, dociskając palcami lub wałkując na placek i przekładając. Mniejszą część zawinąć w folię i włożyć do zamrażarki – będzie później starta na wierzch. - Podpieczenie spodu
Spód ponakłuwać widelcem w kilku miejscach, żeby się nie wybrzuszał. Wstawić do nagrzanego piekarnika i piec przez ok. 10–12 minut, do lekkiego ścięcia. Nie rumienić mocno – ciasto będzie się jeszcze dopiekać z masą śmietanową. Wyjąć z piekarnika i odstawić na blat, piekarnika nie wyłączać. - Przygotowanie masy śmietanowej – baza
Śmietanę przełożyć do dużej miski. Dodać cukier, budynie w proszku, olej i wanilię. Wszystko krótko zmiksować na niskich obrotach, tylko do połączenia składników. Masa powinna być gładka, ale nie napowietrzona – od mieszania zrobi się rzadsza, to normalne. - Ubicie białek
Białka przełożyć do czystej, suchej miski. Ubić mikserem na sztywną pianę. Gdy zaczną się pienić, można dosypać 1–2 łyżki cukru z odmierzonej wcześniej szklanki (jeśli masa była mniej słodka) – piana będzie stabilniejsza. Miksować, aż po odwróceniu miski piana nie będzie się ruszać. - Łączenie masy śmietanowej z pianą
Ubitą pianę dodać do masy śmietanowej w 2–3 partiach. Delikatnie wmieszać szpatułką lub dużą łyżką, wykonując ruchy od dołu do góry. Chodzi o to, by nie zniszczyć pęcherzyków powietrza – to one tworzą charakterystyczną, “styropianową” strukturę. Jeśli używane są wiórki kokosowe, wsypać je na końcu i delikatnie rozprowadzić. - Wylanie masy na podpieczony spód
Masę śmietanową przelać na lekko przestudzony kakaowy spód. Rozprowadzić równomiernie szpatułką. Masa będzie dość płynna – w czasie pieczenia stężeje dzięki budyniowi i jajkom. - Starcie reszty kruchego ciasta na wierzch
Wyjąć z zamrażarki mniejszą część kruchego ciasta. Na tarce o grubych oczkach zetrzeć je bezpośrednio nad formą, równomiernie pokrywając powierzchnię masy śmietanowej. Powstaną charakterystyczne “okruszki” na wierzchu, które po upieczeniu będą chrupiące. - Pieczenie ciasta styropian
Wstawić formę do nagrzanego piekarnika (wciąż 180°C, góra–dół) i piec przez ok. 45–55 minut. Wierzch powinien się lekko zrumienić, a masa śmietanowa wyraźnie się podnieść i popękać, tworząc fale. Pod koniec pieczenia nie otwierać gwałtownie piekarnika – zbyt szybka zmiana temperatury może spowodować mocne opadnięcie środka. - Studzenie i dojrzewanie ciasta
Po upieczeniu uchylić lekko drzwiczki piekarnika i zostawić ciasto na 15–20 minut w środku. Dopiero potem wyjąć na blat i całkowicie wystudzić. Najlepszą konsystencję i smak ciasto osiąga po kilku godzinach w lodówce, a idealnie – po całej nocy chłodzenia. Przed podaniem można oprószyć cukrem pudrem.
Przy styropianie lepiej, żeby śmietana była gęsta i zimna – zbyt rzadka lub ogrzana w temperaturze pokojowej potrafi sprawić, że masa wyjdzie płaska i bardziej budyniowa niż “styropianowa”.
Wartości odżywcze ciasta styropian ze śmietaną
Ciasto styropian ze śmietaną to deser raczej sycący – duża zawartość śmietany i kruchego ciasta daje sporo kalorii, ale także uczucie konkretnej “porcji” po jednym kawałku. Przy blaszce 25×35 cm można spokojnie podzielić ciasto na 20 kawałków.
Szacunkowo na 1 kawałek (1/20 formy) przypada około:
- ok. 260–300 kcal
- tłuszcz: 15–18 g
- węglowodany: 28–32 g
- białko: 4–6 g
Dużo kalorii pochodzi z masła i śmietany 18%, które odpowiadają za smak i konsystencję. Jeśli ważna jest lżejsza wersja, można korzystać z niewielkich modyfikacji w składzie, ale warto liczyć się z tym, że struktura może zmienić się z mocno “styropianowej” na bardziej budyniową.
Jak upiec idealny styropian ze śmietaną – praktyczne wskazówki
Najczęstsze błędy przy styropianie śmietanowym
Do najczęstszych problemów przy tym cieście należy opadanie środka. Lekkie opadnięcie jest naturalne – masa w czasie pieczenia bardzo rośnie, a potem trochę siada. Kłopot zaczyna się dopiero wtedy, gdy w środku zostaje wyraźny “krater”. Zwykle odpowiada za to zbyt szybkie schłodzenie: gwałtowne otwarcie piekarnika, przeniesienie formy na zimny blat lub przeciąg w kuchni. Właśnie dlatego lepiej studzić ciasto powoli w uchylonym piekarniku.
Drugi częsty błąd to zbyt rzadka masa śmietanowa. Dzieje się tak, gdy użyta śmietana jest wodnista lub o niższej zawartości tłuszczu, a zachowane są proporcje oleju i budyniu jak dla gęstej śmietany. W efekcie masa piecze się dłużej, czasem się rozwarstwia albo nie trzyma kształtu po krojeniu. Pomaga wybór naprawdę gęstej, “łyżkowanej” śmietany i ewentualne dodanie 1–2 łyżek dodatkowego budyniu w proszku.
Zdarza się także, że kruche ciasto jest zbyt twarde i słabo się kroi. Najczęściej chodzi o dwie rzeczy: za długie wyrabianie (masło się rozpuszcza, a gluten zaczyna pracować) albo za długie pieczenie spodu przed nałożeniem masy. Wystarczy pilnować krótkiego podpiekania (10–12 minut) i szybkiego zagniatania, a spód po schłodzeniu będzie kruchy, ale nie kamienny.
Wreszcie problem z pianą z białek – jeśli misa lub trzepaczki są tłuste, piana się nie ubije albo szybko opadnie. Dlatego przed ubijaniem warto przetrzeć miskę odrobiną soku z cytryny lub wrzątkiem i osuszyć – drobny szczegół, a różnica w stabilności piany bywa duża.
Fit wersja ciasta styropian ze śmietaną – co da się odchudzić
Styropian w klasycznej wersji to typowy, domowy deser, bez udawania “fit”, ale da się go nieco odciążyć, zachowując sporą część charakteru. Pierwszy krok to zmiana części składników na lżejsze odpowiedniki. Zamiast 200 g masła można użyć 150 g masła i 50 g jogurtu greckiego 2–5%; kruche ciasto będzie trochę mniej kruche, ale wciąż dobre. Cukier w masie śmietanowej da się zmniejszyć do 3/4 szklanki, zwłaszcza jeśli planowane jest oprószenie wierzchu cukrem pudrem.
Jeśli chodzi o śmietanę, ostrożniej z zamianą. Zbyt chudy produkt (np. jogurt naturalny 2%) zmieni ciasto w wyraźnie budyniowe i bardziej wilgotne, bez charakterystycznych “dziurek” w strukturze. W praktyce najlepiej sprawdza się kompromis: ok. 400–500 g śmietany 18% i 300–400 g gęstego jogurtu greckiego 5–10%. Wtedy masa trochę lżejsza, ale dalej stabilna i puszysta.
Ciekawym trikiem jest też częściowe zastąpienie zwykłego cukru erytrolem lub ksylitolem (np. w masie śmietanowej). W kruchym cieście lepiej jednak pozostać przy cukrze pudrze – zamienniki często zmieniają strukturę ciasta i potrafią dać efekt zbyt twardego lub zbyt kruchego spodu.
Finalnie, nawet przy lżejszych modyfikacjach warto pamiętać o wielkości porcji. To ciasto naprawdę sycące – pokrojenie go na 24 mniejsze kawałki zamiast 20 już robi różnicę bez kombinowania przy składzie.
Przechowywanie i podawanie styropianu ze śmietaną
Ciasto styropian ze śmietaną najlepiej przechowywać w lodówce, szczelnie przykryte (folia spożywcza, pokrywka od formy lub pojemnik). Dzięki temu masa śmietanowa pozostaje zwarta, a kruche ciasto nie łapie obcych zapachów. W lodówce spokojnie wytrzyma 3–4 dni i zwykle nawet drugiego, trzeciego dnia smakuje lepiej niż zaraz po upieczeniu, bo wszystkie warstwy się “przegryzają.
Przed podaniem dobrze jest wyjąć ciasto z lodówki na 15–20 minut, szczególnie jeśli w kuchni nie jest bardzo ciepło. Wtedy kruche ciasto na spodzie delikatnie mięknie, łatwiej się kroi, a smak śmietany jest pełniejszy, mniej “lodówkowy”. Do krojenia najlepiej użyć ostrego noża z cienkim ostrzem, przecierając je co kilka cięć papierowym ręcznikiem – brzegi kawałków będą wtedy równe.
Styropian świetnie znosi dodatki: można go podać z świeżymi owocami (maliny, truskawki, borówki) albo z prostym sosem owocowym zblendowanym z mrożonych owoców i niewielkiej ilości cukru. Nie wymaga już dodatkowej śmietany na wierzch, bo baza jest wystarczająco kremowa; wystarczy odrobina cukru pudru lub cienka warstwa startej czekolady, jeśli ma wyglądać bardziej odświętnie.